هدف از این تحقیق بررسی اهمیت نسبی مواد آلی Avicennia marina در تغذیه ماهی Ilisha melastoma در ذخیره گاه زیست کره حرا؛ با رویکرد ایزوتوپ های پایدار بود. سه منبع غذایی اولیه شامل برگ درخت حرا، میکروفیتوبنتوزها و ذرات آلی معلق مورد بررسی ایزوتوپی قرار گرفتند. نمونه ها به گازهای خالص و ساده ای مانند CO2 و N2 تبدیل می شوند. سپس نسبت های ایزوتوپی با یک استاندارد اندازه گیری شده مقایسه کرده و میزان دقیق ایزوتوپ تشکیل شده نمونه بدست می آید. در این پژوهش، نمونه گیری ها به صورت فصلی در مرداد ماه فصل تابستان و نیز بهمن ماه فصل زمستان سال 1399 در بوم سازگان مانگروی بندر خمیر استان هرمزگان انجام گرفت. در فصل تابستان، میانگین ایزوتوپ پایدار کربن منابع غذایی اولیه از 28/07-واحد در هزار برای برگ درخت حرا تا 13/58-واحد در هزار برای میکروفیتوبنتوزها در نوسان بود. این میانگین در فصل زمستان، از 28/05-واحد در هزار برای برگ درخت حرا تا 13/54-واحد در هزار برای میکروفیتوبنتوزها به دست آمد. میانگین ایزوتوپ پایدار نیتروژن منابع غذایی اولیه در فصل تابستان از 1/44 واحد در هزار برای میکروفیتوبنتوزها تا 10/72 واحد در هزار برای ذرات آلی معلق در نوسان بود. در فصل زمستان، این میزان از 2/25 واحد در هزار برای میکروفیتوبنتوزها تا 8/10 واحد در هزار برای ذرات آلی معلق محاسبه شد. نتایج این پژوهش نشان داد که در فصل تابستان، ذرات آلی معلق با 63 درصد و در فصل زمستان، میکروفیتوبنتوزها با 45 درصدبیشترین نقش را در تامین غذای مورد نیاز ماهی شمسک کوچک ایفا می کنند.

پژوهش حاضر، به منظور سنجش فلزات سنگین مس، نیکل، سرب و روی در رسوبات، ریشه، ساقه و برگ رویشگاه های مانگرو (Avicennia marina) و از 5 ایستگاه در بندر خمیر واقع در جنوب غربی بندرعباس با سه تکرار در تابستان 1399 انجام شد. علاوه بر این، برخی از پارامترهای ژئوشیمیایی رسوبات بستر این مانگروها مانند شاخص مولر، فاکتور آلودگی و شاخص اریسک اکولوژیک مورد ارزیابی قرار گرفت. الگوی تجمع فلزات در رسوبات به صورت Ni>Pb>Zn >Cu به دست آمد. این الگو برای بافت های ریشه، ساقه و برگ به ترتیب به صورت Ni> Cu>Zn>Pb، Cu>Zn>Ni>Pb و Cu>Zn>Ni>Pb به دست آمد. بر اساس میزان فاکتور تجمع زیستی، بافت های گیاه می توانند شاخص زیستی مناسبی برای فلز مس در منطقه باشند. ریشه نیز می تواند شاخص مناسبی برای فلزات سرب و نیکل محسوب شود. برای فلز روی، بافت های برگ و ساقه شاخص مناسبی در منطقه شناخته شدند. فاکتور انتقال، تنها برای فلزات مس و روی در بافت های ساقه و برگ معنی دار بود که نتایج نشان از رابطة مستقیم بین غلظت مس و روی در ریشه و پس از آن در برگ ها و ساقه ها بود. همچنین بررسی غلظت فلزات در رسوبات در همه ایستگاه ها نشان داد که تنها غلظت فلز نیکل بحرانی بود. علاوه بر این، شاخص های محیط زیستی زمین انباشتگی و فاکتور آلودگی، بیانگر وضعیت آلودگی متوسط در رسوبات منطقه بود. همچنین یافته های شاخص ارزیابی محیط زیستی فلزات سنگین نشان داد که، رسوبات بندر خمیر از نظر شاخص آلودگی اکولوژیک در ردة ریسک اکولوژیک کم (RI<150) قرار دارند. به طور کلی روند تجمع فلزات در رسوب و بافت های درخت حرا نشان داد که با افزایش غلظت فلزات در رسوبات، میزان این عناصر در بافت های گیاه نیز افزایش می یابد، بنابراین گونة A. marina می تواند شاخص زیستی برای فلزات سنگین در اکوسیستم مورد مطالعه باشد. علاوه بر این، این گیاه باعث کاهش تحرک و دسترسی زیستی فلزات مورد بررسی در رسوبات این اکوسیستم می شود.

نمونه برداری از رسوب و هر یک از بافت های ریشه، ساقه، برگ و گل درخت حرا در تابستان 1389 در خلیج گواتر انجام شد. پس از آماده سازی، غلظت هر یک از فلزات توسط دستگاه جذب اتمی اندازه گیری شد. الگوی تجمع فلزات در رسوبات به صورت Ni>Zn>Cu>Cd به دست آمد. این الگو برای بافت های ریشه، ساقه، برگ و گل به ترتیب به صورت Ni>Cu>Zn>Cd، Zn>Cu>Ni>Cd، Zn>Cu>Ni>Cd، Zn>Cu>Ni>Cd به دست آمدند. بر اساس میزان فاکتور تجمع زیستی (Bioconcentration Factor) BCF بافت های گیاه می توانند شاخص زیستی مناسبی برای فلز کادمیوم در منطقه باشند. ریشه و ساقه نیز می تواند شاخص مناسبی برای فلز مس در منطقه محسوب شوند. برای فلز نیکل نیز ریشه شاخص مناسبی در منطقه بوده و بالا بودن میزان (Transition Factor) TF در کلیه فلزات مورد بررسی نشان دهنده نقش موثر ریشه A.marina در انتقال فلزات به بخش های مختلف است. عامل موثر در نسبت های متفاوت فلزات می تواند ناشی از دسترسی زیستی و ضروری و غیر ضروری بودن فلزات برای گیاه باشد.

ساختار جنگل های مانگرو که بر اساس پروفیل عمودی و افقی توده تعیین می شود یکی از مولفه های مدیریتی چه با اهداف بهره برداری و چه با رویکرد حفاظتی محسوب می گردد. جنگل های مانگرو در حوزه کولقان – تیاب - کلاهی با وسعت 1698.03 هکتار یکی از پنج منطقه حفاظت شده مانگرو در استان هرمزگان است که از اجتماعات خالص و ناهمسال درختان حرا (Avicennia marina) پوشیده شده است. به منظور تعیین ساختار جنگل های حرا در این محدوده که حد فاصل عرض جغرافیایی 27 o 10′ و 26 o 52′ شمالی و طول 56 o 23′ تا 56o59′ شرقی پراکنده شده است از چهار ترانسکت خطی استفاده شد. در هر ترانسکت نیز از قطعات نمونه یک آری به عنوان واحد اندازه گیری به صورت تصادفی - سیستماتیک برای ثبت پارامترهای رویشی درختان و از میکروپلات های یک متر مربعی برای تعیین آماره های نهال، ریشه های هوایی و برگ های ریزش یافته به زمین استفاده شد. به این ترتیب پارامترهای رویشی 345 درخت از 39 قطعه نمونه مورد بررسی قرار گرفت. توده مورد بررسی با تراکم 1014.71 اصله در هکتار دارای ارتفاع متوسط 190.41 سانتی متر با میانگین قطر تنه در محل یقه معادل 10.514 سانتی متر است. متوسط ارتفاع و قطر تاج درختان نیز به ترتیب 151.74 و 230.74 سانتی متر اندازه گیری شد. همچنین سطح متوسط تاج درختان معادل 6.01 مترمربع محاسبه و میانگین تعداد ریشه های هوایی 197.50 عدد در مترمربع و ارتفاع متوسط 11.24 سانتی متر تعیین شد. تعداد برگ های ریخته شده بر بستر رویشگاه نیز 119.34 عدد در مترمربع با متوسط سطح 6.95 سانتی مترمربع تعیین شد. بررسی های آماری نشان داد که بین ترانسکت های مورد بررسی، قطعات نمونه حوزه کولقان در هیچ یک از پارامترهای مورد بررسی با یکدیگر اختلاف معنی داری ندارند و این رویشگاه از نظر ساختار همگن ارزیابی شد. قطعات نمونه دیگر ترانسکت ها در خصوص پارامترهایی مثل ارتفاع درخت، ارتفاع تاج، قطر تاج، سطح تاج و قطر تنه در محل یقه اختلاف معنی داری در سطح اطمینان 95 درصد دارند ولی در پارامترهایی همچون تعداد درختان در واحد سطح و درصد پوشش اختلاف نداشته و کل محدوده مورد مطالعه از این نظر همگن است.

رویشگاه سیریک در استان هرمزگان رویشگاه منحصر به فردی است که توده های چندل (Rhizophora mucronata) در کنار توده های حرا (Avicennia marina) جنگلی آمیخته را پدید آورده اند و علاوه بر ساختار جنگلی متفاوت، جلوه های زیستی متمایزی از دیگر رویشگاه های مانگرو کشور نیز در آن ها دیده می شود. بررسی های اندکی با استفاده از داده های دورکاوی و کار میدانی در ارتباط با وضعیت آمیختگی، وسعت و پراکنش این دو توده مانگرو در کشور صورت گرفته است و تفسیر جایگاه هر توده در رویشگاه، روند تغییرات تراکم و آمیختگی از خشکی به دریا و در حاشیه خورهای کوچک و بزرگ نقش به سزایی در مدیریت حفاظتی و توسعه این رویش های ساحلی ایفا می کند. این مطالعه با بررسی موضوع یادشده با استفاده از داده های ماهواره ای و پایش میدانی به انجام رسیده است. در این مطالعه با استفاده از تصاویر ماهواره ای IRS سال 2004 و نمونه برداری میدانی، پراکنش و ترکیب گونه های چیره رویشگاه مانگرو سیریک مشخص شد. بررسی ترکیب جنگل های مانگرو در این رویشگاه نشان داد در این منطقه سه نوع توده جنگلی وجود دارد؛ چندل خالص اغلب در کناره خورهای اصلی و در تماس با آب های آزاد، توده خالص حرا در انتهای رویشگاه در جبهه خشکی و گاه در حاشیه خورهای فرعی و توده آمیخته چندل و حرا در بین این دو توده دیده می شود. نتایج بررسی پراکنش اجتماعات مانگرو در این رویشگاه نشان داد از سمت شرق به غرب رویشگاه، استقرار توده های چندل بیشتر می شود و با نزدیک شدن به خورهای بزرگ توده های چندل چیرگی بیشتری می یابند. مساحت توده های یادشده با استفاده از موقعیت یاب جغرافیایی بر روی زمین و انتقال آن برروی تصاویر ماهواره ای زمین مرجع شده با دقت 33.6 متر مربع محاسبه شد. توده های خالص حرا، توده های خالص چندل و توده های آمیخته به ترتیب 272.6، 43.9 و 326.7 هکتار مساحت دارند و در مجموع وسعت رویشگاه جنگلی سیریک در این بررسی 643.2 هکتار است.

گیاه پالایی یکی از مهم ترین روش­های زیستی پایدار جهت مقابله با اثرات روزافزون آلاینده­ها است. در این پژوهش کارایی گیاه حرا (Avicennia marina) جهت پالایش فلزات سنگین سرب، کادمیوم و نیکل از محیط­های آبی موردبررسی قرار گرفت. برای نمونه برداری از گیاه حرا و رسوبات در سال 1398، 20 ایستگاه در سراسر تالاب خورخوران واقع در غرب بندرعباس مشخص و اقدام به جمع آوری نمونه از آب، رسوب و بخش های مختلف گیاه گردید. بر اساس نتایج پژوهش، بیش­ترین تجمع فلزات با مقدار mg/kg 38/4 در ریشه درخت حرا مربوط به سرب و کم­ترین تجمع فلزات با مقدار  mg/kg 261/0 در ریشه درخت حرا مربوط به کادمیوم بود. نتایج ضریب انتقال برای عناصر سرب و کادمیوم در ریشه درخت حرا بزرگ تر از 1 و برای نیکل کم­تر از 1 به­دست آمد. همچنین بین پارامترهای pH و دما با میانگین غلظت تمامی فلزات سنگین در رسوب و بین EC با میانگین غلظت تمامی فلزات سنگین به جز نیکل در آب همبستگی معنی­دار آماری وجود داشت (05/0 P>). با توجه به نتایج، اختلاف در غلظت فلزات در بافت برگ و ریشه گیاه حرا ممکن است به­دلیل تفاوت در ساختار فیزیولوژیکی بافت­ها باشد؛ بنابراین، به نظر می­رسد ریشه درخت حرا نسبت به برگ آن برای پالایش فلزات سنگین مناسب­تر است.

هدف از این تحقیق، بررسی تأثیر تراکم، موقعیت نهال ها در پهنه ی بین جزر و مدی، نوع گونه و اثرهای متقابل آنها بر خصوصیات رویشی و درصد زنده مانی نهال ها در پهنه ی جزر و مدی است. نهال های شش ماهه ی حرا و چندل در سال 1387 به خور حفاظت شده ی تاسبر استان هرمزگان انتقال (طرح کرت های دو بار خرد شده در قالب طرح بلوک کامل تصادفی) داده شده و در تراکم های 1×1، 2×2 و 3×3 و فواصل 10، 20 و 30 متر از امتداد ناحیه ی جزر و مدی کشت شدند. سپس به مدت یک سال، هر دو ماه یک بار، خصوصیات رویشی و درصد زنده مانی نهال ها بررسی و با استفاده از آنالیز واریانس چندمتغیره در سطح احتمال 95 درصد آنالیز شد. نتایج نشان داد که قطر یقه، زنده مانی، ارتفاع و قطر تاج نهال ها در فاصله ی 20 متری از امتداد ناحیه ی جزر و مدی با مقادیر 97/4 میلی متر، 93/43 درصد، 51/15 و 78/4 سانتی متر بیشترین مقدار خود را داشت ( 05/0p<). همچنین قطر یقه، زنده مانی، ارتفاع، قطر تاج و ضریب قدکشیدگی نهال های حرا به ترتیب 3 میلی متر، 81/37 درصد، 01/11، 53/4 و 04/24 سانتی متر بیشتر از نهال های چندل بود (05/0p<). براساس نتایج به دست آمده توصیه می شود که برای افزایش احتمال موفقیت جنگلکاری در هرمزگان، گونه های حرا در پهنه ی بین جزر و مدی کشت شود.

تشریح ساختار گیاهان مانگرو یکی از مولفه های مدیریت آن ها و بهره وری پایدار از کارکردهای اکولوژیک این تشکیلات گیاهی ساحلی است. لذا برای تعیین ساختار جنگل های حرا در ذخیره گاه بیوسفری حرا در سواحل خلیج فارس استان هرمزگان از ترانسکت خطی با توزیع بلوکی- تصادفی و قطعات مربعی شکل یک آری با توزیع تصادفی- سیستماتیک استفاده شد. به این ترتیب با پیاده کرده 68 قطعه نمونه، پارامترهای رویشی 421 درخت حرا بررسی آماری شد. رویش های حرا در این منطقه با وسعت 9206 هکتار با تراکم 859 اصله در هکتار، از متوسط ارتفاع 261.1 سانتی متر و میانگین قطر تنه در محل یقه به میزان 17.8 سانتی متر برخوردارند. میانگین ارتفاع و قطر تاج این درختان به ترتیب 220.9 و 230.1 سانتی متر است و در هر متر مربع از عرصه این رویشگاه 243.8 عدد ریشه تنفسی هوایی وجود دارد که به طور متوسط 13.4 سانتی متر بلندی دارند. تعداد برگ های ریخته شده در عرصه نیز در بهار 51.6 و در پاییز 107.5 قطعه است که اختلاف معنی داری در دو فصل با یکدیگر دارند. به رغم آن متوسط سطح این برگ ها در دو فصل با یکدیگر اختلاف معنی داری ندارد و بین 7.4 تا 8.2 سانتی متر مربع است. بررسی های آماری در این رویشگاه نشان داد نمی توان اجتماعات حرا این منطقه را از انبوهی به بخش های مستقل از یکدیگر تفکیک کرد و از این حیث توده وضعیت همگن دارد. همچنین پیوند آماری پارامترهای مورد بررسی نشان داد با استفاده از معادله رگرسیون خطی می توان با اندازه گیری سطح تاج بر روی عکس های هوایی به دیگر متغیرهای رویشی درختان در منطقه دست یافت.

در این پژوهش تجمع فلزات سنگین در رسوب، ریشه و برگ رویشگاه های حرا  (Avicennia marina) در استان بوشهر مورد بررسی قرار گرفت. کادمیوم (Cd)، مس (Cu) و سرب (Pb)، در بافت ریشه به میزان بالاتری از غلظت این فلزات در رسوب اندازه گیری شد که نشان از تجمع این فلزات در ریشه درخت دارد. غلظت نیکل (Ni)، وانادیوم (V) و روی (Zn) به میزان پایین تری از غلظت آنها در رسوب بود و تجمع در بافت ریشه نداشت. در بررسی میزان انتقال فلزات به برگ مشاهده شد که سرب و روی از حرکت بسیار کم به برگ ها برخوردارند و این میزان برای مس با تجمع کمتر دیده شد. با این وجود غلظت سرب و روی در برگ های درختان حرا منطقه مورد مطالعه بالاتر از این میزان در مطالعات مشابه در دیگر مناطق جهان بود که این نشان از ورود فلزات سنگین از هوا و جذب سطحی برگ ها دارد.